Schematherapie
Soms weet je heel goed dat een bepaalde reactie je niet helpt, maar gebeurt het toch. Je past je steeds aan anderen aan, bent streng voor jezelf, trekt je terug als iemand dichtbij komt of verwacht snel dat je wordt afgewezen. Vaak zijn dit patronen die al lange tijd bestaan en steeds opnieuw terugkomen.
Met schematherapie onderzoek je waar zulke patronen vandaan komen, wat ze bij jou oproepen en wat je nodig hebt om er anders mee om te gaan. Je leert jezelf beter begrijpen en oefent met nieuwe manieren van denken, voelen en reageren.
Bij GGZ voor jou kan schematherapie onderdeel zijn van je behandeling in Tiel of Wageningen. Samen kijken we welke behandeling aansluit bij jouw klachten, ervaringen en wat je wilt bereiken.
Inhoudsopgave
Wat is schematherapie?
Schematherapie is een vorm van psychotherapie die zich richt op terugkerende patronen in hoe je denkt, voelt en reageert. Binnen schematherapie worden deze patronen schema’s genoemd.
Een schema kun je zien als een soort bril waardoor je naar jezelf, andere mensen en situaties kijkt. Zo’n schema bestaat niet alleen uit gedachten. Ook gevoelens, herinneringen en lichamelijke reacties kunnen erbij horen.
Schema’s kunnen ontstaan door een combinatie van je ervaringen tijdens het opgroeien, je temperament en de mate waarin belangrijke emotionele behoeften zijn vervuld. Denk bijvoorbeeld aan behoefte aan veiligheid, verbondenheid, zelfstandigheid, ruimte om gevoelens te uiten en duidelijke grenzen.
Sommige patronen kunnen je lange tijd geholpen of beschermd hebben. Later kunnen ze juist in de weg gaan zitten. Je verwacht bijvoorbeeld snel dat iemand je zal afwijzen, vindt dat je nooit goed genoeg presteert of hebt het gevoel dat je altijd aan de verwachtingen van anderen moet voldoen.
Schematherapie helpt je zulke patronen te herkennen, beter te begrijpen en stap voor stap te veranderen.
Voor wie is schematherapie bedoeld?
Schematherapie kan passend zijn wanneer bepaalde gevoelens, gedachten of gedragingen steeds terugkomen en je daar in je dagelijks leven last van hebt.
Misschien begrijp je rationeel goed wat er gebeurt, maar merk je dat inzicht alleen niet voldoende is om iets te veranderen. Je neemt je bijvoorbeeld voor om beter je grenzen aan te geven, maar zegt toch steeds ja. Of je weet dat iemand niet boos op je is, terwijl je toch sterk het gevoel hebt dat je iets verkeerd hebt gedaan.
Schematherapie wordt vaak ingezet wanneer patronen al langere tijd bestaan of wanneer eerdere behandeling onvoldoende verandering heeft gebracht. Of schematherapie bij jou past, hangt af van jouw situatie, klachten en behandeldoelen. Dat bespreken we samen.
Je kunt bijvoorbeeld merken dat je:
- bang bent om verlaten of afgewezen te worden;
- jezelf snel tekort vindt schieten;
- veel bevestiging van anderen nodig hebt;
- moeite hebt om grenzen aan te geven;
- jezelf vaak wegcijfert;
- hoge eisen aan jezelf stelt;
- gevoelens vermijdt of jezelf afsluit;
- steeds in vergelijkbare situaties of relaties vastloopt.
Wat kun je bereiken met schematherapie?
Het doel van schematherapie is niet dat moeilijke gevoelens nooit meer voorkomen. Je leert vooral beter herkennen wat er gebeurt wanneer oude patronen worden geraakt en hoe je daar anders mee kunt omgaan.
Je leert bijvoorbeeld eerder herkennen waarom een bepaalde situatie zo veel spanning, verdriet of boosheid oproept. Vervolgens onderzoek je welke behoefte daaronder ligt en oefen je met een reactie die beter aansluit bij de situatie van nu.
Schematherapie kan je helpen om:
- terugkerende patronen eerder te herkennen;
- beter te begrijpen waar sterke gevoelens vandaan komen;
- milder naar jezelf te kijken;
- je eigen behoeften beter te herkennen;
- duidelijker grenzen aan te geven;
- anders om te gaan met moeilijke situaties;
- gezondere keuzes te maken in relaties;
- minder automatisch vanuit oude patronen te reageren.
Uiteindelijk gaat het erom dat oude patronen minder bepalen hoe je vandaag leeft en dat je meer ruimte krijgt om keuzes te maken die bij jou passen.
Hoe verloopt een schematherapie behandeling?
Een behandeling begint met het leren begrijpen van jouw patronen. Samen met je behandelaar onderzoek je welke situaties steeds opnieuw moeilijk zijn en welke gedachten, gevoelens en reacties daarbij horen.
Daarbij wordt ook gekeken naar ervaringen uit je verleden. Niet om alleen maar terug te kijken, maar om beter te begrijpen waarom bepaalde reacties nu zo vanzelfsprekend voelen.
Gesprekken kunnen worden aangevuld met vragenlijsten en oefeningen. Samen kun je bijvoorbeeld in kaart brengen welke schema’s een rol spelen en hoe je meestal reageert wanneer zo’n schema wordt geraakt.
Vervolgens verschuift de aandacht steeds meer van begrijpen naar veranderen. Je leert oude patronen eerder herkennen en oefent met andere manieren van reageren. Dat gebeurt tijdens de behandeling én in situaties uit je dagelijks leven.
Welke oefeningen worden gebruikt, verschilt per persoon. Schematherapie kan bijvoorbeeld gebruikmaken van imaginatie, rollenspellen, gedragsoefeningen en stoelentechnieken. Daarbij onderzoek je gevoelens en reacties niet alleen door erover te praten, maar ook door ermee te oefenen.
Schema’s en modi
Twee begrippen die je tijdens schematherapie regelmatig tegenkomt zijn schema’s en modi.
Een schema is een terugkerend patroon van gedachten, gevoelens, herinneringen en lichamelijke reacties. Zo’n patroon kan worden geactiveerd door een situatie die raakt aan eerdere ervaringen.
Een modus kun je zien als de kant van jezelf die op zo’n moment naar voren komt.
Misschien voel je je in de ene situatie klein en onzeker, terwijl je in een andere situatie juist boos wordt of jezelf volledig afsluit. Schematherapie helpt je herkennen wanneer zo’n modus actief wordt en wat je op dat moment eigenlijk nodig hebt.
Een belangrijk onderdeel van de behandeling is het versterken van wat binnen schematherapie de Gezonde Volwassene wordt genoemd. Dat is de kant waarmee je op een evenwichtige manier voor jezelf kunt zorgen, grenzen kunt stellen, gevoelens serieus kunt nemen en keuzes kunt maken die bij je passen.
Je hoeft deze begrippen vooraf niet te kennen. Tijdens de behandeling leer je stap voor stap welke schema’s en reacties bij jou een rol spelen.
Wat is het verschil tussen CGT en schematherapie?
Cognitieve gedragstherapie en schematherapie kijken allebei naar de samenhang tussen gedachten, gevoelens en gedrag. Het verschil zit vooral in waar de nadruk ligt.
Bij cognitieve gedragstherapie (CGT) kijk je vaak naar gedachten en gedrag die in concrete situaties een rol spelen. Je onderzoekt welke gedachten je hebt, wat je vervolgens doet en hoe je daar verandering in kunt aanbrengen.
Schematherapie kijkt daarnaast nadrukkelijk naar patronen die al langere tijd bestaan. Je onderzoekt waar deze patronen vandaan kunnen komen, welke emotionele behoeften een rol spelen en waarom bepaalde situaties zulke sterke reacties kunnen oproepen.
Schematherapie bevat bovendien meer ervaringsgerichte oefeningen. Je praat dus niet alleen over een patroon, maar oefent ook met andere manieren van voelen en reageren.
Welke aanpak het beste aansluit, verschilt per persoon. Soms kunnen verschillende behandelmethoden ook met elkaar worden gecombineerd.
Schematherapie bij GGZ voor jou
Bij GGZ voor jou kijken we eerst naar jou. Waar loop je tegenaan? Welke patronen komen steeds terug? En vooral: wat zou je in je dagelijks leven willen veranderen?
Schematherapie kan vervolgens onderdeel worden van je behandelplan. Binnen ons team werken behandelaren die schematherapie of onderdelen daarvan kunnen inzetten naast andere behandelmethoden, zoals cognitieve gedragstherapie, ACT en EMDR.
Je kunt bij GGZ voor jou terecht op onze locaties in Tiel en Wageningen.
Twijfel je of schematherapie bij je past? Dat hoef je vooraf niet zelf te bepalen. Tijdens de intake bespreken we wat er speelt en welke behandeling het beste aansluit bij jouw situatie en doelen.
Veelgestelde vragen over schematherapie
Hoe lang duurt schematherapie?
Dat verschilt per persoon. Schematherapie richt zich vaak op patronen die gedurende langere tijd zijn ontstaan. De duur hangt daarom onder andere af van je klachten, behandeldoelen en persoonlijke situatie. Tijdens de behandeling bespreken en evalueren we samen de voortgang.
Is schematherapie zwaar?
Schematherapie kan intensief zijn. Je kunt stilstaan bij gevoelens, ervaringen en patronen die je normaal misschien liever vermijdt. Dat gebeurt stap voor stap en samen met je behandelaar.
Wat is een schema bij schematherapie?
Een schema is een terugkerend patroon van gedachten, gevoelens, herinneringen en lichamelijke reacties. Het kan invloed hebben op hoe je naar jezelf, anderen en bepaalde situaties kijkt.
Wat is een modus?
Een modus is een tijdelijke gemoedstoestand of een bepaalde kant van jezelf die op een bepaald moment naar voren komt. Tijdens schematherapie leer je deze verschillende kanten herkennen en begrijpen.
Moet ik mijn schema’s al kennen voordat ik begin?
Nee. Je hoeft vooraf niet te weten welke schema’s of modi bij jou een rol spelen. Het onderzoeken en leren herkennen daarvan is juist onderdeel van de behandeling.
Is schematherapie hetzelfde als cognitieve gedragstherapie?
Nee. De behandelvormen hebben overeenkomsten, maar schematherapie besteedt meer aandacht aan langdurige patronen, de oorsprong daarvan en emotionele behoeften. Welke behandeling het beste aansluit, bespreken we samen.
Praktische informatie
- Locatie: Tiel en Wageningen
- Behandeling: afgestemd op jouw hulpvraag en behandeldoelen
- Talen: meerdere talen mogelijk, afhankelijk van de behandelaar
- Kennismaken: neem contact met ons op om te bespreken wat bij jou past
